TIỀN QUÂN CHỦ Đầu tiên, chúng ta xem xét các tiên tri trong giai đoạn tiền quân chủ. Khi tìm hiểu những thời kỳ trước khi Y-sơ-ra-ên có vua, chúng ta dễ dàng thấy được nhiều nét riêng của các tiên tri. Đầu tiên, thời kỳ này có khá ít tiên tri. Thuật ngữ nābîʾ không thường xuất hiện trong các sách từ Sáng-thế Ký cho Các Quan-xét. Có ít hơn hai mươi chỗ có từ này trong những sách ấy, và một số chỗ trong đó nói đến các tiên tri sau này. Vậy, có rất ít tiên tri trong thời kỳ ban đầu trước khi có vua. Hơn nữa, trong giai đoạn tiền quân chủ, các tiên tri bày tỏ rất nhiều sự phục vụ tương đối không chính thức. Phần lớn công tác của họ dường như chỉ tạm thời, dành cho những tình huống và những thời điểm đặc biệt. Thuật ngữ nābîʾ được sử dụng trong thời kỳ tiền quân chủ để cho thấy nhiều người khác nhau làm nhiều việc khác nhau. QUÂN CHỦ Bỏ lại đàng sau giai đoạn tiền quan chủ ban đầu trong lịch sử Kinh Thánh của Y-sơ-ra-ên, chúng ta đến với một bước ngoặc của tiên tri Cựu Ước. Giai đoạn quân chủ đem đến nhiều sự thay đổi cho đất nước Y-sơ-ra-ên, kể cả những thay đổi trong vai trò tiên tri. Trái ngược với thời kỳ tiền quân chủ, trong thời gian này, số lượng tiên tri lớn dần. Hết lần này đến lần khác, chúng ta đọc về tiên tri, tiên tri kia trong các sách như Sa-mu-ên, Các Vua và Sử Ký. Thật ra, có nhiều tiên tri trong Kinh Thánh trong giai đoạn này hơn bất kỳ giai đoạn nào khác. Cùng với số lượng tiên tri gia tăng trong thời quân chủ, công tác tiên tri cũng trở nên trang trọng hơn nhiều. Với sự xuất hiện của vua chúa, Thiên Chúa đã giao cho các tiên tri công tác xem xét hành vi của các vua và đảm bảo họ vâng theo Luật Pháp Môi-se. Dù Thiên Chúa muốn Y-sơ-ra-ên có một vị vua con người, nhưng Ngài cũng biết rằng con người sa ngã sẽ mang lại hiểm họa nghiêm trọng cho đất nước. Loài người đơn giản không biết cách kiểm soát quá nhiều quyền lực. Họ thường trở nên bại hoại và ngược đãi những ai dưới thẩm quyền mình. Trong trường hợp lịch sử Y-sơ-ra-ên, việc các vua trở nên bại hoại là rất nguy hiểm bởi vì hành động của họ thường đem đến sự phán xét từ Thiên Chúa trên cả đất nước. Vì lý do này, Môi-se đã đề ra một số giới hạn quyền lực vua chúa. Trong Phục Truyền 17:14-20, Môi-se đưa ra một số giới hạn dành cho các vua Y-sơ-ra-ên: Y-sơ-ra-ên chỉ có thể có một vị vua mà Chúa Hằng Hữu chọn lựa. Vua ấy phải xuất thân từ giữa anh em mình — nói cách khác, là người Y-sơ-ra-ên. Vua không được có nhiều ngựa. Vua không được trở về Ai Cập. Vua không được lấy nhiều vợ – có thể ý của Môi-se muốn nói là nhiều người vợ ngoại bang. Vua không được tích lũy một lượng lớn bạc và vàng. Vua phải viết cho chính mình một bản sao Luật Pháp Môi-se. Vua phải đọc luật pháp suốt cả đời mình. Vua phải cẩn thận làm theo mọi điều trong Luật Pháp Môi-se. Đồng thời, ông không đề cao bản thân hơn anh em mình. Dĩ nhiên, khi đọc lịch sử của các vua Y-sơ-ra-ên, chúng ta thấy rằng họ đã không tuân giữ những giới hạn mà Môi-se đã đề ra. Vì vậy, Thiên Chúa đã sai các tiên tri đến để làm chứng cho sự bất tuân của các vua và những kẻ đồng lõa. Các tiên tri nắm giữ chức vụ trọng đại để giám sát quyền lực của các vua. Chúng ta có thể thấy mối liên hệ mật thiết giữa các tiên tri và các vua trong các sách Kinh Thánh. Tiên tri Na-than chất vấn Đa-vít. Ô-đết nói tiên tri với A-cha. Ê-li lên án A-háp. Không cần phải nói, không phải tiên tri nào cũng giữ chức vị trong triều đình. Nhiều tiên tri thật bị chính các vua đương thời khước từ. Nhưng dù trong triều đình hay ngoài phố chợ, các tiên tri của thời kỳ quân chủ vẫn đòi hỏi các vua và những quan chức khác chịu trách nhiệm trước Luật pháp Chúa. Họ phục vụ Thiên Chúa trong thời điểm này bằng cách lên án các vua và những quan chức đó khi họ vi phạm luật pháp Chúa. Vậy, trong thời kỳ quân chủ, chúng ta nhìn nhiều tiên tri xuất hiện; đồng thời chúng ta cũng thấy được họ thực hiện một chức năng trang trọng hơn khi phục vụ Chúa Hằng Hữu trong hoàng triều. LƯU ĐÀY Sau khi đã xem qua vài sự tiến triển của công tác tiên tri từ kỳ thời tiền quân chủ đến quân chủ, chúng ta sẽ đổi hướng chú ý sang thời kỳ lưu đày. Công tác tiên tri đã gặp biến cố nào trong thời kỳ lưu đày? Vào năm 722 T.C, Sa-ma-ri, thủ đô phía Bắc của Y-sơ-ra-ên, rơi vào tay người A-si-ri. Vào năm 586 T.C, Giê-ru-sa-lem rơi vào tay người Ba-by-lôn. Vô số dân sự Chúa đã bị đày khỏi xứ mình và phải đến các nước khác. Trong thời gian này, công tác tiên tri mang hai nét đặc trưng. Đầu tiên, số lượng các tiên tri giảm. Không có nhiều tiên tri nổi bật nên Kinh Thánh không ký thuật lại lời của họ. Ví dụ, chỉ có Đa-ni-ên và Ê-xê-chi-ên là những tiên tri nổi bật nhất trong số tiên tri ít ỏi đó ở thời kỳ này. Dĩ nhiên, song song với cuộc lưu đày là sự sụp đổ của vương quyền Y-sơ-ra-ên. Do đó, công tác phục vụ Thiên Chúa của các tiên tri một lần nữa lại đa dạng và thường thức hơn nhiều. Phần lớn, các tiên tri thật của Thiên Chúa đầu tư thời gian giải thích về cuộc lưu đày và dạy dỗ dân sự Chúa về khả năng được trở về xứ. Vậy, chúng ta có thể thấy rằng trong thời kỳ lưu đày, có ít tiên tri hơn và họ ít quan tâm đến các vua của Y-sơ-ra-ên hơn.